علت خارش گلو و درمان آن
فهرست موضوعات
مهم نیست چه سنی دارید، کجا زندگی میکنید و یا چهکاره هستید؛ خارش گلو چیزی است که هرکسی را میتواند تحت تاثیر قرار دهد که میتواند ناشی از فصل خاصی باشد یا یک بیماری زمینهای. خارش گلو معمولاً یکی از علائم اولیه سرماخوردگی، آلرژی، تب یونجه، عفونت باکتریایی، عفونت ویروسی و بسیاری از بیماریهای دیگر است.
خارش گلو چیست؟
تقریبا تمام افراد در دورهای از زندگیشان خارش گلو را تجربه میکنند. خارش گلو ممکن است خفیف یا شدید باشد. در اکثر موارد میتوان با درمانهای خانگی احساس خارش در گلو را برطرف کرد.
علت خارش گلو
خارش گلو میتواند ناشی از عوامل گوناگونی باشد. رایجترین دلایل علل خارش گلو شامل موارد زیر هستند:
۱- رینیت آلرژیک
یکی از رایجترین علل خارش گلو، رینیت آلرژیک (Allergic rhinitis) است که بهعنوان تب یونجه نیز شناخته میشود. این بیماری حدود ۴۰ الی ۶۰ میلیون آمریکایی را تحت تاثیر قرار داده است.
طی این بیماری، سیستم ایمنی بدن، یک ماده بیضرر موجود در هوا را مضر تشخیص میدهد. سپس سیستم ایمنی، آنتیبادیهایی را برای مقابله با این ماده بیضرر تولید میکند. دفعه بعدی که در تماس با این ماده قرار میگیرید، این آنتیبادیها به سیستم ایمنی سیگنال میفرستند تا مواد شیمیاییای (همچون هیستامین) را در جریان خون آزاد کند. این وضعیت سبب بروز واکنشی میشود که منجر به بروز علائمی نظیر ورم و خارش میشود.
باتوجهبه اظهارات کالج آمریکایی آلرژی، آسم و ایمونولوژی (ACAAI)، رینیت آلرژیک بسته به نوع آلرژن و زمان بروز علائم، به یکی از این دو شکل ظاهر میشود: رینیت آلرژیک فصلی و رینیت آلرژیک دائمی.
- رینیت آلرژیک فصلی به دلیل گرده علفها یا درختان و اسپورهای قارچ که توسط هوا حمل میشوند، رخ میدهد. این نوع رینیت آلرژیک اغلب در فصول بهار، تابستان و اوایل پاییز افراد را مبتلا میکند.
- رینیت آلرژیک دائمی به علت عوامل حساسیتزایی همچون ریزگردها و موی حیوانات خانگی ایجاد میشود و میتواند در هر زمانی از سال فرد را تحت تاثیر قرار دهد.
۲- آلرژی نسبت به مواد غذایی
واکنشهای آلرژیک نسبت به مواد غذایی زمانی رخ میدهند که بدن به چیزهایی که میخوریم واکنش نشان میدهد، گویی که این مواد غذایی قرار است به بدن آسیب بزنند. این نوع واکنش اغلب چند دقیقه یا چند ساعت پس از مصرف ماده غذایی محرک ایجاد میشود.
این آلرژی ممکن است خفیف باشد و علائم آن تنها به خارش گلو یا دهان محدود شوند. بااینحال گاهی آلرژی نسبت به مواد غذایی میتواند مهلک باشد.
رایجترین مواد غذایی محرک عبارتاند از: بادامزمینی، صدف، تخممرغ، شیر و گندم.
۳- آلرژی دارویی
بسیاری از افراد به برخی از داروها نظیر پنیسیلین و سایر آنتیبیوتیکها آلرژی دارند. شدت این آلرژی از خفیف تا مهلک متفاوت است.
یکی از رایجترین علائم آلرژی دارویی، خارش گلو است که مدت کوتاهی پس از مصرف داروی جدید آغاز میشود.
۴- عفونتهای باکتریایی و ویروسی در خارش گلو نقش دارند
گلودرد استرپتوکوکی یا ورم لوزه ناشی از باکتری، با احساس خارش در گلو آغاز میشوند. سپس علائم فرد شدیدتر میشوند و گلودرد اتفاق میافتد.
ویروسهایی نظیر سرماخوردگی و ویروس آنفولانزا نیز میتوانند سبب بروز خارش گلو شوند.
اگر فرد دچار سرماخوردگی باشد، معمولا خارش گلو پیشرفت نمیکند. اما در مواردی که فرد مبتلا به آنفولانزا است، خارش گلو و گلودرد او شدیدتر میشوند و با تب، بدن درد و احساس اذیت شدن در ناحیه قفسه سینه همراه خواهند بود.
۵- کمآبی بدن
کمآبی زمانی رخ میدهد که بدن بیش از آنچه که دریافت میکند آب از دست میدهد. کمآبی بدن اغلب در هوای گرم، بعد از ورزش یا در طول بیماری رایجتر است.
در واقع کمآبی بدن میتواند سبب خشکی دهان شود، یک اختلال موقت که در آن بزاق کافی در دهان و گلو وجود نخواهد داشت. خشکی دهان نیز ممکن است سبب احساس خارش در گلو شود.
۶- رفلاکس اسید
برخی از افراد مبتلا به رفلاکس اسید مزمن (که بهعنوان سوزش سر دل نیز شناخته میشود)، ممکن است مشکلات گلو را تجربه کنند. رفلاکس اسید زمانی رخ میدهد که اسید معده از معده به مری باز میگردد.
معمولا خارش گلو یا گلودرد تنها علائم رفلاکس نیستند. بااینحال برخی از افراد، دچار رفلاکس خاموش هستند و ممکن است تنها علامتی که تجربه میکنند، خارش گلوی مزمن باشد.
۷- عوارض جانبی داروها
برخی از داروها ممکن است سبب بروز سرفههای خشک و خارش گلو شوند که این وضعیت به دلیل واکنش آلرژیک نسبت به داروها نیست.
برای مثال افرادی که برای درمان فشارخون بالا از مهارکنندههای آنزیم تبدیلکننده آنژیوتانسین (مهارکنندههای ACE) استفاده میکنند باید بدانند که این داروها ممکن است سبب بروز علائمی نظیر خارش گلو و سرفه خشک شوند.
معمولا این علائم مدت کوتاهی پس از شروع مصرف مهارکننده ACE آغاز میشوند و با علائم دیگری همراه نیستند.
علائم خارش گلو
اغلب خارش گلو تنها علامتی نیست که ممکن است فرد با آن دستوپنجه نرم کند. علائمی که همراه با خارش گلو رخ میدهند بسته به علت اصلی، با هم متفاوتاند.
معمولا خارش گلویی که ناشی از رینیت آلرژیک است با همه یا برخی از علائم زیر همراه است:
- آبریزش یا گرفتگی بینی
- فشار سینوسی
- خارش چشم و پوست
- عطسه کردن
- احساس خستگی
- متورم و قرمز شدن چشمها یا آبریزش چشم
- زمانی که خارش گلو به دلیل آلرژی دارویی یا غذایی رخ میدهد، با علائمی رخ میدهد که گاهی خفیف هستند و گاهی نیز به مراجعه فوری به پزشک نیاز دارند. برخی از این علائم عبارتاند از:
- ظهور بثورات قرمزرنگ و همراه با خارش روی پوست که بهعنوان کهیر شناخته میشوند.
- قرمز شدن پوست اطراف چشمها
- خارش گوش
- حالت تهوع و استفراغ
- اسهال
- دلدرد
- ورم لبها، زبان و گلو
- مشکل در تنفس یا بلع
- افت فشارخون
- ازدستدادن هوشیاری
معمولا تشخیص خارش گلوی ناشی از رینیت آلرژیک از خارش گلوی ناشی از بیماری میتواند دشوار باشد. بهطورکلی در هر دو مورد، خارش گلو میتواند با احتقان بینی یا عطسه همراه باشد.
بااینحال، اگر خارش گلو ناشی از یک بیماری حاد باشد، احتمالا یک وضعیت کوتاهمدت خواهد بود و با همه یا ترکیبی از علائم زیر همراه خواهد بود:
- تب
- ورم غدد
- دردهای عضلانی
- احساس ضعف
- سردرد
- سرفه
- احتقان بینی
زمانی که خارش گلو به دلیل کمآبی بدن اتفاق میافتد، سایر علائمی که ممکن است با آن رخ دهند عبارتاند از:
- احساس تشنگی شدید
- ادرار تیرهرنگ
اگر خارش گلو ناشی از رفلاکس اسید یا سوزش سر دل باشد، علائم دیگر ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- مشکل یا درد هنگام بلعیدن
- احساس سوزش در قفسه سینه یا گلو
- تجمع گاز در شکم
- ملتهب شدن حنجره
- فرسوده شدن مینای دندان
- ملتهب شدن لثهها
- احساس طعم بد در دهان
بیماران عزیز از این پس می توانید با مراجعه به بخش ویزیت آنلاین، براحتی معاینه و سوالات خود را از دکتر مهسا موسوی فوق تخصص بیماری های ریوی بپرسید.
روشهای درمان خارش گلو
درمان خارش گلو به علت بروز آن بستگی دارد. در این قسمت به رایجترین روشهای درمانی خارش گلو اشاره کردهایم.
درمان عفونتهای باکتریایی یا ویروسی
درمان به نوع عفونت بستگی دارد برای مثال درمان فارنژیت باکتریایی یا عفونت لوزهها، ممکن است شامل مصرف آنتیبیوتیکهایی نظیر آموکسیسیلین، اریترومایسین یا پنیسیلین باشد. همچنین برای کمک به کنترل درد و التهاب، پزشک مسکنها یا داروهای ضدالتهاب (همچون استامینوفن و ایبوپروفن) را تجویز میکند.
برای درمان آنفولانزا یا فارنژیت ویروسی از داروهای مسکن، ضدالتهاب و داروهای تب بر همچون (استامینوفن، ایبوپروفن و ناپروکسن) برای کنترل علائمی همچون التهاب، درد و تب استفاده میشود.
درمان رفلاکس اسید
درمان رفلاکس اسید معده به مری، شامل مصرف آنتیاسیدها برای خنثیکردن اسید معده و جلوگیری از احساس سوزش در ناحیه مری است. همچنین میتوانید از داروهای پروکینتیک (prokinetics) برای تسریع تخلیه معده استفاده کنید. این داروها مدت زمانی که غذا در معده میماند را کاهش میدهند.
درمان آلرژی
برای درمان آلرژی (آلرژی ناشی از آلرژنهای محیطی یا آلرژنهای غذایی) میتوانید روشهای درمانی زیر را امتحان کنید:
آنتیهیستامینها:
این داروها عملکرد هیستامین را مسدود میکنند. داروهای آنتیهیستامین انواع گوناگونی دارند و بهصورت بدون نسخه و تجویزی در دسترس هستند. برخی از رایجتری آنتیهیستامینها شامل بنادریل (دیفن هیدرامین)، کلاریتین (لوراتادین)، زیرتک (سیتریزین) و آلگرا (فکسوفنادین هیدروکلراید) هستند.
قرصهای مکیدنی برای رفع سرفه/ قطرههای ضد سرفه:
قرصهای مکیدنی و قطرههای ضد سرفه بهآرامی در دهان حل میشوند و به تسکین علائم خارش گلوی ناشی از آلرژی کمک میکنند. این داروها اغلب حاوی موادی نظیر منتول یا بنزوکائین هستند که به طور موقت هرگونه تحریک و درد در ناحیه گلو را کاهش میدهند.
آبنبات سفت:
مکیدن آبنبات سفت میتواند با افزایش میزان تولید بزاق و پوشاندن سطح گلو با بزاق تولید شده، به شما کمک کند که از شر خارش گلوی ناشی از آلرژی خلاص شوید.
دستگاه رطوبت ساز:
اگر خارش گلوی شما ناشی از هوای خشک یا آلرژی است، استفاده از یک دستگاه رطوبت ساز میتواند خیلی موثر باشد. افزایش رطوبت موجود در هوا، از خشکشدن گلو هنگام تنفس جلوگیری میکند. این دستگاهها همچنین از خشکشدن مخاط و تحریک شدن ناحیه پشت گلو که سبب احساس خارش گلو و سرفه میشود نیز جلوگیری میکنند. علاوه بر این میتوانید برای دریافت نتایج مشابه، دوش آب گرم با بخار زیاد را نیز امتحان کنید.
روشهای تشخیص
پزشک ابتدا با پرسیدن سوالاتی در مورد شرححالتان، اختلالی که سبب خارش گلو شده است را تشخیص میدهد. پزشک همچنین از شما میپرسد که اغلب چه زمانی دچار خارش گلو میشوید، وقتی دچار خارش گلو میشوید چه اتفاقی میافتد و چه علائمی را تجربه میکنید.
برای مثال، اگر خارش گلو پس از بیرون رفتن رخ دهد، ممکن است نشاندهنده حساسیت به ریزگردها یا گردههایی باشد که در بیرون موجودند.
اگر پزشک به آلرژی غذایی مشکوک شود، ممکن است از شما بخواهد که تمام مواد غذایی مصرفی تان را در یک دفترچه یادداشت کنید. همچنین باید در این دفترچه، علائمی که بعد از خوردن هر یک از این مواد غذایی تجربه میکنید را نیز بنویسید.
در برخی شرایط ممکن است پزشک توصیه کند که آزمایش آلرژی را انجام دهید. این آزمایش شامل قراردادن پوست در معرض مقدار کمی از محرک شناخته شده است. اگر پوست به این محرک خاص واکنش نشان دهد، این نشان میدهد که دچار آلرژی هستید. از طریق آزمایش خون نیز میتوان برخی از تستهای آلرژی را انجام داد.
گاهی نیز پزشک معاینه فیزیکی انجام میدهد و گلو را معاینه میکند تا علائمی که ممکن است نشاندهنده خارش گلو باشند را تشخیص دهد.
روشهای پیشگیری
اقدامات پیشگیرانه، بر اساس علت خارش گلو متفاوت هستند. بهطورکلی طبق تحقیقات صورتگرفته، انجام راهکارهای زیر میتواند خطر خارش گلو را کاهش دهد:
- سیگار را ترک کنید: ازآنجاییکه محصولات تنباکو (خصوصا سیگار) حاوی مقادیر بالایی مواد سمی و مواد شیمیایی تحریککننده هستند، برخی از افراد نسبت به این مواد واکنش نشان میدهند. طبق تحقیقات صورتگرفته، افرادی که از بیماری رینیت آلرژیک رنج میبرند در مقایسه با سایر افراد، به میزان بیشتری نسبت به این مواد شیمیایی حساساند.
- مقدار زیادی آب و بهطورکلی مایعات بنوشید: همانطور که گفته شد، کمآبی یکی از رایجترین علل خارش گلو است، زیرا باعث میشود گلو خشک شود و مخاط کافی برای روان کردن و محافظت از بافت حساس گلو وجود نداشته باشد. سعی کنید حداقل ۸ لیوان آب در روز بنوشید و از مصرف دمنوشها نیز غافل نشوید. نوشیدن آب خصوصا زمانی اهمیت دارید که به آنفولانزا یا سرماخوردگی مبتلا هستید. زیرا در این شرایط بدن آب زیادی را از طریق تعریق (در اثر تب) و مخاط (در اثر عطسه و آبریزش بینی) از دست میدهد.
- از مصرف کافئین و الکل خودداری کنید: کافئین و الکل، بدن را دهیدراته میکنند و سبب بروز احساس خارش در گلو میشوند. علاوه بر این برخی از افراد نسبت به ترکیبات موجود در کافئین و الکل آلرژی دارند.
- در فصولی که سرماخوردگی و آنفولانزا رایجتر است، برای جلوگیری از بروز عفونتهای ویروسی و باکتریایی، به طور مرتب دستهایتان را بشویید.
- در فصولی که آلرژی رایجتر است از باز کردن پنجرهها و خارجشدن از خانه خودداری کنید.
درمانهای خانگی خارش گلو
خارش گلو وضعیتی است که اغلب در خانه و با روشهای درمانی ساده، قابلکنترل و درمان است. برخی از رایجترین و مؤثرترین درمانهای خانگی برای خارش گلو عبارتاند از:
عسل
این مایع شیرین نهتنها یک روش درمانی باستانی برای خارش گلو و گلودرد است، بلکه به برطرفکردن سرفه و پاکسازی ریهها نیز کمک زیادی میکند. عسل سرشار از ویتامینها، مواد معدنی و آنتیاکسیدانها است و به طور طبیعی شیرین است. به یاد داشته باشید که هرگز نباید عسل را بجوشانید یا به آن حرارت دهید. این بهاینعلت است که وقتی عسل در معرض دمای بالای ۴۰ درجه سلسیوس قرار میگیرد، آنزیمهای موجود در آن شروع به تجزیه شدن میکنند.
بنابراین عسل را فقط باید زمانی به آب، چای یا دمنوش اضافه کنید که حالت داغ خود را ازدستداده باشند و کمی سرد شده باشند. به علاوه اگر زمانی که از خارش گلو رنج میبرید، از عسلی که در دمای اتاق است استفاده کنید، این ماده طبیعی و موثر میتواند گلو را بپوشاند و آن را تسکین دهد.
به چه چیزهایی نیاز دارید:
- ۱ قاشق سوپخوری عسل
- ½ قاشق چایخوری آبلیمو (اختیاری)
- ۱ فنجان آب گرم (اختیاری)
طرز تهیه: یک قاشق سوپخوری عسل بردارید و آن را در دهانتان بگذارید. سپس عسل را بهآرامی قورت دهید تا مطمئن شوید که گلوی شما را میپوشاند. در روش دیگر، یک قاشق سوپخوری عسل و نصف قاشق چایخوری آبلیمو را در یک فنجان بریزید. مقداری آب گرم به این فنجان اضافه کنید، خوب مخلوط کنید و سپس بنوشید.
سرکه سیب
تمام انواع سرکه دارای خواص ضدباکتریایی، ضدقارچی و ضد ویروسی هستند. اما سرکه سیب (خصوصا اگر از کشت باکتریایی برای تهیه آن استفاده شده باشد) فواید بسیار بیشتری دارد. سرکه سیب نه تنها سرشار از ویتامینها و مواد معدنی است، بلکه دارای درصد بسیار بالایی از ترکیبات زیست فعال نیز هست.
بااینحال، گاهی استفاده بیش از حد از یک چیز خوب، میتواند مضر باشد و مصرف سرکه سیب بدون رقیق کردن نیز میتواند مشکلاتی را ایجاد کند.
مواد مورد نیاز:
- ۱ قاشق سوپخوری سرکه سیب
- ۱ فنجان آب گرم
- ½ قاشق چایخوری عسل
طرز تهیه: یک قاشق سوپخوری سرکه سیب را با یک فنجان آب داغ مخلوط کنید و نصف قاشق چایخوری عسل به آن اضافه کنید. سپس این ترکیب را هم بزنید و برای تسکین خارش گلو بنوشید. بهتر است این ترکیب را صبح زود یا حداقل یک ساعت قبل از صرف وعدههای غذایی بنوشید.
سوپ
سوپ (چه با مرغ، سبزیجات، ماهی یا هر ماده دیگری درست شده باشد) یک مایع بسیار مغذی برای مصرف در دوران بیماری است. اگر با مشکلاتی نظیر سوءهاضمه، کمخونی، سوءتغذیه، عفونت دستگاه تنفسی فوقانی، احتقان قفسه سینه، خارش گلو یا گلودرد مواجه هستید، سوپ میتواند در بهبود علائم بیماریتان به شما کمک کند.
به دلیل مواد موجود در سوپ، این غذا سرشار از ویتامینها، مواد معدنی، مواد زیست فعال و آنتیاکسیدانها است؛ بنابراین، بهتر است تاحدامکان سوپ را با موادی تهیه کنید که دارای ارزش غذایی بیشتری هستند. سوپ همچنین میتواند به بدن کمک کند که هیدراته بماند.
مواد تشکیل دهنده:
- ۱ لیتر آب
- ½ فنجان سبزیجات فصلی خرد شده یا مرغ دارای استخوان
- نمک و فلفل برای چاشنی
طرز تهیه: یک لیتر آب را در یک قابلمه بریزید و سبزیجات خرد شده، گوشت مرغ دارای استخوان یا هر ماده دیگری که میخواهید را به آن اضافه کنید. سپس نمک و فلفل را نیز اضافه کنید و این ترکیب را حداقل برای ۴۰ دقیقه بپزید. برای اثرگذاری بیشتر، سوپ را هنگامی که هنوز داغ است مصرف کنید.
غرغره کردن آبنمک
غرغره کردن آبنمک برای تسکین گلودرد یا خارش گلوی ناشی از باکتری یا ویروس موثر است. برای این منظور ½ قاشق چایخوری نمک را به ۲۴۰ میلیلیتر یا ۱ فنجان آب گرم اضافه کنید و چند بار در روز با استفاده از این محلول غرغره کنید. گرمای آب میتواند تحریک گلو را کاهش دهد و نمک نیز به کاهش تجمع مخاط کمک میکند.
غرغره کردن آبلیمو و آب
یک فنجان آب را گرم کنید و نصف قاشق چایخوری آبلیمو به آن اضافه کنید. سپس زمانی که آب کمی سرد شد بااحتیاط غرغره کنید تا دهانتان نسوزد. آبلیمو خاصیت اسیدی دارد به همین خاطر از گلو در مقابل عوامل بیماریزا محافظت میکند.
دکتر مهسا موسوی، فوق تخصص بیماری های ریه و آسم
دارای بورد فوق تخصصی، عضو انجمن متخصصان ریه اتحادیه اروپا و ایران
لازم به ذکر است که خدمات اسپیرومتری، برونکوسکوپی، تست خواب و توراسنتز مایع پلور(کشیدن آب ریه) توسط پزشک انجام میشود
جهت هماهنگی با مطب تماس بگیرید
آدرس مطب : مشهد- میدان ده دی-خیابان رازی غربی- بین راضی 8 و 10- ساختمان پزشکان آریا – مطب دکتر مهسا موسوی
شماره تماس : 38584681-051