عفونت دستگاه تنفسی در کودکان (قسمت دوم)

علل نهفته عفونت های مکرر تنفسی در کودکان

همانطور که پیش تر گفته شد، عفونت های مکرر تنفسی در کودکان رایج است و اغلب به علت فقدان سیستم ایمنی کامل آنها که گاهی اوقات با عوامل پرخطری که در بالا ذکر شد، همراه می شوند.

در بعضی موارد، یک مشکل پزشکی نهفته ( هم به صورت مادرزاد هم غیر از آن ) هم می تواند وجود داشته باشد. علل نهفته و پنهان به دو دسته تقسیم می شوند:

  • ناهنجاری های آناتومیک
  • ناهنجاری های کنشی
  • سرکوب سیستم ایمنی ثانویه
  • اختلال کمبود ایمنی اولیه

فاکتورهای آناتومیک

طیف گسترده ای از شرایط وجود دارند که ممکن است یک کودک را مستعد عفونت های مکرر تنفسی کنند. برخی از آن ها شامل موارد زیر می شوند:

  • ناهنجاری های مادرزادی در مسیرهای تنفسی مثل هیپوپلازی وابسته به نای یا تنگی و انسداد نای، مشکلات مربوط به نای مثل نرم شدگی غضروفهایش و مواردی دیگر
  • پلیپ و انحراف بینی
  • وجود جسم خارجی در مسیرهای تنفسی ( هم در مسیر تنفسی بینی و در مسیرهای سینوس یا در درخت نایژه ای)
  • بیماری سل
  • ناهنجاری در سر و صورت ( ناهنجاری کرانیوفاشیال)

بیماران عزیز از این پس می توانید با مراجعه به بخش ویزیت آنلاین، براحتی معاینه و سوالات خود را از دکتر مهسا موسوی فوق تخصص بیماری های ریوی بپرسید.

فاکتورهای کنشی

مواردی که ممکن است موجب بروز شوند از این قرار هستند:

  • آبریزش بینی یا ریزش خلط از عقب بینی و سینوس ها
  • نقص در عملکرد شیپور استاش
  • آسم و آلرژی
  • فیبروز کیسه ای
  • رفلاکس معده
  • دیسکینزی مفاصل یا سندروم مژک های بی حرکت: وقتی که مژک های کوچک در مجراهای تنفسی به درستی کار نمی کنند .
  • نقص آلفا یک تریپسین
  • بیماری های نورولوژیکی که در بلع تداخل ایجاد می کنند ( و باعث داخل دادن جسمی خارجی مثل غذا با تنفس به داخل می شوند)

کمبود ایمنی ثانویه

شرایط ویژه پزشکی و درمان های متعددی وجود دارند که می توانند باعث کاهش توانایی سیستم ایمنی یک کودک برای جنگ با عفونت های مرتبط با سیستم تنفسی شوند.

برخی از آنها شامل این موارد هستند:

  • عفونت هایی مثل اچ آی وی ، ویروس اپستین-بار ( که باعث مونونوکلئوز می شود) ، سیتومگالوویروس(CMV)
  • داروهایی مثل کورتیکواستروئیدها ( مثل پردنیرون) و شیمی درمانی ها
  • سرطان های مرتبط با خون مثل سرطان خون و سرطان غدد لنفاوی
  • اسپلنیا ( عدم وجود طحال یا عملکرد نادرست این عضو) مثل اسفروسیت ارثی ،بیماری کم خونی داسی شکل یا بچه هایی که به علت ضربه ی جسمی طحالشان را برداشته اند
  • سوء تغذیه

اختلال نقص ایمنی اولیه

اختلال در نقص ایمنی اولیه یکی از علل غیرمعمول عفونت های مکرر تنفسی در کودکان است.

در عین حال که رایج نیست، تشخیص و درمانش شاید نه تنها تعداد عفونت ها را کاهش دهد بلکه می تواند آسیب هایی که در بلند مدت به ریه ها وارد می شوند را به حداقل برساند.

بیش از۲۵۰ نوع اختلال نقص ایمنی اولیه وجود دارد که می توانند مشکلات مربوط به تولید آنتی بادی در بدن را شامل شوند.

اختلال در سلول های T، اختلالات پادتن، اختلالات مربوط به سلول بیگانه خوار و بسیاری دیگر که همگی مربوط به عدم عملکرد درست آنتی بادی ها هستند و در زمان وقوع عفونت های مکرر تنفسی دخیل هستند.

برخی از این اختلال ها تا بزرگسالی تشخیص داده نمی شوند اما نوع شدیدتر آنها معمولا از همان دوران کودکی بروز می کند.

این نشانه ها عموما بین سن شش ماهگی تا دو سالگی خود را نمایان می کنند، دقیقا بعد از آن که آنتی بادی های حاصل از شیر مادر دیگر در بدن وجود ندارند.

چند مثال از اختلالات نقص ایمنی اولیه که مرتبط با عفونت مکرر تنفسی است شامل این ها می شوند:
  • کمبود پادتن آ : از هر ۱۷۰ نفر یک نفر به این بیماری مبتلا می شود ( و در بچه هایی که عفونت های مکرر تنفسی را تجربه کرده اند ده بار بیشتر از سایرین بروز می کند). کمبود پادتن آ مرتبط با آلرژی، بیماری سلیاک و بیماری های خود ایمنی ست . اغلب از کنار این مشکل به راحتی عبور می شود ( بسیاری از افراد کل زندگی خود را بااین بیماری زندگی می کنند بدون آنکه از آن خبر داشته باشند) اما تشخیص آن در کودکانی که دچار این عفونت ها می شوند کمک کننده است.
  • نقص ایمنی متغیر شایع ( CVID)
  • فقدان گاماگلوبین وابسته به کروموزوم x
  • نقص زیرکلاس های IgG
  • نقص آنتی بادی پلی ساکارید
  • سندروم هایپر Igm
  • سندروم دی جرج: علاوه بر نقص ایمنی، بچه های دارای این نشانگان احتمالا دارای نقص های مادرزادی مثل اختلال مادرزادی قلب هستند و در هر چهارهزار کودک یک نفر به آن مبتلا می شود.
  • سندروم ویسکوت-آلدریچ

تشخیص عفونت های مکرر تنفسی در کودکان

اگر والدین یا پزشک متخصص باور دارند که دلیلی نهفته برای عفونت های مکرر تنفسی کودک وجود دارد، پیشینه ای جامع و تست های فیزیکی کامل علاوه بر آزمایشات تکمیلی انجام می شود.

شایان ذکر است که اغلب یک دلیل واضح حاصل نمی شود. اما چه زمانی ارزیابی بیشتری احتیاج می شود؟

چه زمانی باید نگران شد؟

موقعیت های متعددی هستند که در آنها به علت آناتومیک نهفته یا مشکلات مربوط به نقص سیستم ایمنی برمی خوریم.

بعد از در نظر گرفتن تعداد دفعات عفونت ها، باید این مورد را مد نظر داشت که عفونت ها عموما بیش از آنچه همه تصور می کنند در بدن باقی می مانند.

به بیان دیگر، آنچه به نظر می رسد دو عفونت مجزا باشد، در واقع همان عفونت اولیه است که طول کشیده و باقی مانده است.

متوسط طول دوره یک سرماخوردگی معمولی پانزده روز است و حتی سرفه ها می توانند تا بیست و پنج روز ادامه داشته باشند.

برخی از این شرایط شامل این ها هستند:
  • عفونت گوش هشت بار در سال یا بیشتر
  • عفونت سینوسی یک یا دو بار در سال
  • دو دوره سینه پهلو یا بیشتر در سال
  • التهاب بافت اطراف ریه ها سه بار یا بیشتر در سال
  • سرفه تَر که حداقل چهار هفته طول بکشد ( سرفه تر احتمالا از علائم التهاب ریه ، فیبروز کیسه ای، نقص سیستم ایمنی ، وجود جسم خارجی در مجراهای تنفسی و ناهنجاری های مادرزادی ریه است.)
  • عدم وزن گیری
  • برفک ( قارچ کاندیدا در دهان و گلو ) در دهان بچه های بالای یکسال که آنتی بیوتیک دریافت نکرده اند
  • عفونتی که علیرغم مصرف آنتی بیوتیک برای دو ماه هنوز پایدار است
  • آبسه های مکرر پوستی
  • نیاز به تزریق آنتی بیوتیک ها ی وریدی  برای دفع عفونت
  • نیاز به آنتی بیوتیک های پیشگیرانه
  • چک کردن سابقه خانوادگی از احتمال وجود نقص ایمنی اولیه ( اکثر بچه هایی که دارای نقص ایمنی اولیه اند سابقه ی خانوادگی ندارند.)
  • سابقه ی اسهال متناوب و یبوست به همراه عفونت های مکرر تنفسی ( که اغلب با فیبروز کیسه ای همراه است)
  • سابقه ی عفونت با ارگانیسم های غیرمعمول

فهمیدن این که حال کودک بین عفونت ها چگونه است، برای در نظر گرفتن قدم بعدی بسیار مهم و مفید است.

به بیان دیگر، آیا کودک سالم است؟ خوب رشد می کند؟ وقتی عفونت ندارد، علائمی از بیماری بروز می دهد یا خیر؟

پیشینه

بررسی پیشینه ، اغلب مهم ترین بخش از یک معاینه ی تخصصی برای عفونت های مکرر است که شامل بررسی جزء به جزء عفونت های قبلی و شدت آنها و نوع درمان می شود.

پیشینه  خانوادگی هم مهم است.

بررسی های فیزیکی

پزشکان حین معاینه ی کودک دارای عفونت های مکرر تنفسی به چند مورد در معاینه توجه می کنند:

  • قد و وزن: این دو از مهم ترین معیار ها هستند. بررسی نمودار رشد کودک در طی زمان و مقایسه آن با جدول نرمال  رشد برای مشاهده هر گونه تغییر احتمالی، بسیار مفید است.
  • بررسی سر و گردن: این معاینه جهت ملاحظه ی لوزه ها و غدد لنفاوی و بزرگ شدن احتمالی شان و همچنین وجود پلیپ یا انحراف بینی صورت می گیرد
  • بررسی قفسه سینه: این معاینه ای کلی جهت تشخیص دفرمه بودن قفسه سینه است که اغلب با بررسی صدای تنفس، میزان سرعت دم و بازدم و استفاده از ماهیچه های فرعی حین تنفس همراه است.
  • اندام ها: چخماقی شدن ناخن که در آن انگشت های دست و پا شکل قاشقی سروته را به خود می گیرند که از نشانه های  بیماری های ریوی ست.

آزمایش خون

  • شمارش کامل خون CBC برای بررسی کمبود احتمالی گلبولهای سفید و قرمز یا پلاکت ها
  • آزمایش اچ آی وی
  • آزمایش سطح سروم ایمنوگلوبین (IgG- IgA- IgM) : آزمایش های بیشتر مثل زیرکلاس IgG ، آنالیز لمفوسیت ها ، مطالعات بررسی پادتن که اغلب توسط متخصص ایمنی شناسی انجام می شود
  • آزمایش کلرید عرق ( برای تشخیص فیبروز کیسه ای)
  • آزمایش عملکرد مژک ها

عکسبرداری

استفاده از عکس های رادیولوژی، توموگرافی مقطعی محاسبه ای، و یا MRI احتمالا مورد نیاز باشند در صورتی که به نقص مادرزادی مشکوک شوند یا بخواهند شدت عفونت را مشخص کنند.

روال کار

روال کار معمولا به این صورت است:

  • تست آلرژی
  • اندوسکوپی گوش، حلق و بینی جهت بررسی احتمالی پلیپ بینی یا بزرگ شدن لوزه ها
  • برونوسکوپی ، مخصوصا اگر احتمال داده شود جسمی خارجی در مسیر تنفسی قرار گرفته باشد.

درمان عفونت های مکرر تنفسی در کودکان

درمان عفونت های مکرر تنفسی بستگی به علت اش دارد. به طور قطع در نظر گرفتن فاکتورهای پرخطر برای همه ی بچه ها مهم است مخصوصا اینکه اطمینان حاصل شود کودک در معرض دود سیگار قرار نگیرد.

واکسیناسیون جهت جلوگیری از بروز عفونت های اولبه و ثانویه هم باید به موقع انجام شود و قطعا روشی ایمن و موثر برای اغلب کودکانی ست که دارای اختلالاتی در سیستم ایمنی هستند.

واکسن های موجود شامل سرخک، آنفلوانزا، سیاه سرفه ، آنفلوانزای نوع B و استرپتوکوک نومونیا یا همان ذات الریه است.

در زمان بروز عفونت های ثانویه ، درمان با آنتی بیوتیک هم لازم است. برای کودکانی که نقص سیستم ایمنی دارند، درمان شامل ایمونوگلوبین می شود ( مثل گاما گلوبین IM یا IV )

سخن آخر

به عنوان پدر یا مادر، مشاهده ی تجربه ی عفونت های مکرر تنفسی توسط کودک، سخت و طاقت فرساست. گاهی والدین آرزو می کنند کاش آنها به جای فرزندشان بیمار می شدند.

خوشبختانه اکثر مواقع دلیل نهفته ای برای عفونت ها وجود ندارد. گفته می شود عفونت های تنفسی باید مورد بررسی قرار گرفته تا خطر آسیب دیدگی ها در دراز مدت را کاهش دهند.

همچنین دلایل نهفته ی بروز این بیماری هم می بایست دقیق ارزیابی شوند.

فرد باید به نیرو و توان خود به عنوان یک والد اطمینان داشته باشد. اگر معتقد است مشکلی وجود دارد، باید آن را مطرح کند.

هیچ آزمایش خون یا عکس رادیولوژی ای نیست که با غریزه و قدرت تشخیص یک پدر و مادر برابری کند.

 

 

دکتر مهسا موسوی، فوق تخصص بیماری های ریه و آسم

دارای بورد فوق تخصصی، عضو انجمن متخصصان ریه اتحادیه اروپا و ایران

لازم به ذکر است که خدمات اسپیرومتری، برونکوسکوپی، تست خواب و توراسنتز مایع پلور(کشیدن آب ریه) توسط پزشک انجام میشود

جهت هماهنگی با مطب تماس بگیرید

آدرس مطب : مشهد- میدان ده دی-خیابان رازی غربی- بین راضی 8 و 10- ساختمان پزشکان آریا – مطب دکتر مهسا موسوی

شماره تماس : 38584681-051

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دو + 7 =

دکمه بازگشت به بالا