راههای تشخیص و درمان بیماری سل (قسمت دوم)
پزشک برای تشخیص بیماری سل با استروسکوپ به صدای ریهها گوش میدهد و گرههای لنفاوی را معاینه میکند تا ببیند متورم شدهاند یا خیر. همچنین از بیمار دربارهی علائم بیماری، سابقهی پزشکی و عوامل خطرآفرین ابتلا به سل سؤال خواهد کرد.
همانطور که گفتیم فرد مبتلا به سل پنهان هیچ نشانهای ندارد اما آثار عفونت ممکن است در آزمایشهای مختلف دیده شود. افراد زیر بهتر است برای انجام تست تشخیص بیماری سل اقدام کنند:
- افرادی که با فرد مبتلا به بیماری در ارتباط بودهاند؛
- افرادی که مدتی را در کشورهای با آمار بالای شیوع سل سپری کردهاند؛
- افرادی که در محیطهای کار میکنند که بیماران مبتلا به سل حضور دارند.
۲ تست رایج برای تشخیص وجود باکتری در بدن وجود دارد:
- آزمایش پوستی سل؛
- آزمایش خون.
متداولترین آزمون تشخیص بیماری سل آزمایشی پوستی است که در آن مقدار بسیار کمی از توبرکولین PPD (عصارهی باکتری سل) را به قسمت داخلی بازو تزریق میکنند. پزشک پس از ۲ تا ۳ روز ناحیهی تزریق را بررسی میکند. اگر در این ناحیه برآمدگی قرمز و سفت بهاندازهی مشخصی وجود داشته باشد، احتمال ابتلا به بیماری سل وجود دارد. متأسفانه آزمون پوستی سل ۱۰۰% دقیق نیست و ممکن است جواب مثبت یا منفی را بهاشتباه نشان دهد.
این تستها مشخص نمیکنند که بیماری پنهان است یا فعال. برای تشخیص سل فعال پزشک ممکن است رادیوگرافی از قفسهی سینه و آزمایش خلط را تجویز کند.
درمان سل؛ آیا بیماری سل درمان دارد؟
در بسیاری از موارد ابتلا به سل، میتوان این بیماری را با داروی مناسب و روش صحیح استفاده از آن درمان کرد. تشخیص دقیق نوع آنتی بیوتیک و طول درمان با آن به موارد زیر بستگی دارد:
- سن بیمار؛
- سلامت عمومی؛
- مقاومت احتمالی فرد نسبت به دارو؛
- نوع سل (فعال یا پنهان)؛ و
- محل عفونت (ریهها، مغز، کلیه).
افراد مبتلا به سل پنهان ممکن است فقط به یک نوع آنتیبیوتیک سل نیاز داشته باشند؛ درحالیکه افراد مبتلا به نوع فعال آن (بهویژه نوع مقاوم سل) معمولا به چند نوع دارو نیاز خواهند داشت.
بیماران مبتلا به سل معمولا مدتی طولانی باید از آنتیبیوتیکها استفاده کنند. طول درمان استاندارد برای یک دوره مصرف آنتیبیوتیک حدود ۶ تا ۹ ماه است.
داروهایی که برای درمان سل بهکار میروند ممکن است به کبد آسیب برسانند. با اینکه عوارض جانبی این داروها نادر است، اما درصورتیکه رخ بدهند، نباید آنها را نادیده گرفت. عوارض جانبی احتمالی داروهای سل که حتما باید آنها را به پزشکتان اطلاع دهید، شامل موارد زیر هستند:
- تیرگی ادرار
- تب
- زردی (یرقان)
- بی اشتهایی
- حالت تهوع و استفراغ
پزشکان معمولا برای اطمینان از درمان سل، روش درمان با نظارت مستقیم (DOT) را توصیه میکنند. در این روش، مراقبان بهداشتی بهطور مرتب بر بیمار نظارت میکنند تا دورهی درمان کامل شود.
پیشگیری از بیماری سل
بهترین راه پیشگیری از سل جلوگیری از انتشار آن است. فقط چند روش برای جلوگیری از انتشار سل فعال وجود دارد. برای پیشگیری از ابتلا به سل یا بهحداقلرساندن خطر ابتلا به این بیماری بهتر است:
- افراد مبتلا در محل کار یا مدرسه حضور پیدا نکنند؛
- افراد سالم از خوابیدن در اتاق مشترک با فرد بیمار خودداری کنند؛
- افراد با استفاده از ماسک دهان را کامل بپوشانند است؛
- برای جلوگیری از گسترش باکتری از سیستم تهویهی مناسب استفاده کنند.
واکسن سل
در برخی کشورها، تزریق ب.ث.ژ به کودکان به ایمن کردن آنها در برابر سل کمک میکند. این واکسن در آمریکا برای مصرف عمومی توصیه نمیشود چراکه در بزرگسالان تأثیری ندارد و حتی میتواند بر نتایج آزمایش پوستی تأثیر بگذارد.
همانطور که گفته شد، با درمان مناسب میتوان به شکل مؤثر با بیماری سل مقابله کرد. آیا شما یا نزدیکانتان تجربه ابتلا و مقابله با این بیماری یا دیگر بیماریهای عفونی ریوی را داشتهاید؟ اگر مایل باشید و تجربهتان را در میان بگذارید، شاید کمکی به مخاطبان کند.
دکتر مهسا موسوی، فوق تخصص بیماری های ریه و آسم
دارای بورد فوق تخصصی، عضو انجمن متخصصان ریه اتحادیه اروپا و ایران
لازم به ذکر است که خدمات اسپیرومتری، برونکوسکوپی، تست خواب و توراسنتز مایع پلور(کشیدن آب ریه) توسط پزشک انجام میشود
جهت هماهنگی با مطب تماس بگیرید
آدرس مطب : مشهد- میدان ده دی-خیابان رازی غربی- بین راضی 8 و 10- ساختمان پزشکان آریا – مطب دکتر مهسا موسوی
شماره تماس : 38584681-051