علت بیماری نارکولپسی یا حمله خواب
علت حمله خواب به طور دقیق مشخص نیست. با این حال، شواهد نشان میدهد که نارکولپسی در بیشتر موارد ناشی از کمبود مادهای شیمیایی به نام هیپوکرتین است. هیپوکرتین نقش مهمی در تنظیم چرخه خواب و بیداری دارد و مغز برای بیدار ماندن به آن وابسته است.
محققان بر این باورند که عوامل مختلفی میتوانند به کاهش سطح هیپوکرتین منجر شوند. یکی از این عوامل جهشهای ژنتیکی خاصی است که با کاهش تولید هیپوکرتین ارتباط دارند. همچنین احتمال میرود که اختلالات خود ایمنی هم در این زمینه نقش داشته باشند. عوامل دیگری مانند استرس، آسیب مغزی، قرار گرفتن در معرض سموم و بعضی از عفونتها هم ممکن است در بروز یا تشدید آن موثر باشند.
عوامل خطر بیماری
عواملی که احتمال ابتلا به اختلال خواب نارکولپسی را افزایش میدهند شامل موارد زیر هستند:
- سابقه خانوادگی: اگر یکی از اعضای درجه یک خانواده شما (والدین، خواهر یا برادر) به حمله خواب مبتلا باشد، احتمال ابتلای شما به این بیماری ۴۰ برابر بیشتر میشود. با این حال، درصد موارد ارثی کم است.
- سن: حمله خواب معمولا در ۲ دوره سنی بیشتر دیده میشود: یکی حدود ۱۵ سالگی و دیگری نزدیک به ۳۶ سالگی.
- آسیب مغزی: در موارد نادر، حمله خواب ممکن است پس از آسیبدیدگی شدید مناطقی از مغز که مسئول بیداری و خواب REM هستند، بروز کند. تومورهای مغزی هم ممکن است باعث این بیماری شوند.
تشخیص حمله خواب
از آنجایی که این بیماری شباهت زیادی به سایر مشکلات دارد، ممکن است پزشکان در ابتدا آن را با اختلالات روانشناختی، آپنه خواب یا سندرم پای بیقرار اشتباه بگیرند. به همین دلیل، تشخیص دقیق نارکولپسی ممکن است بین پنج تا ۱۰ سال طول بکشد.
برای اینکه مشخص شود که آیا واقعا به این بیماری مبتلا هستید یا خیر، پزشک اقدامات زیر را انجام میدهد:
- گرفتن شرح حال دقیق و بررسی الگوی خواب
- معاینه بدنی
- مطالعات خواب مانند پلیسومنوگرافی و تست تاخیر خواب چندگانه
در حین معاینه پزشک ممکن است سوالات زیر از شما بپرسد:
- آیا در بیشتر ساعات روز احساس خوابآلودگی دارید؟
- چند ساعت در شب میخوابید؟
- آیا هنگام بیدار شدن احساس شادابی دارید؟
- آیا چرت روزانه باعث سرحالتر شدن شما میشود؟
- آیا هنگام به خواب رفتن احساسات غیر عادی را تجربه میکنید؟
- آیا هنگام به خواب رفتن یا بیدار شدن قادر به حرکت نیستید؟
- آیا هنگام خندیدن یا عصبانیت دچار ضعف عضلانی میشوید؟
علاوه بر این، ثبت زمان خواب و بیداری و علائمی که تجربه میکنید میتواند در روند تشخیص کمککننده باشد.
درمان نارکولپسی یا حمله خواب
در حال حاضر، هیچ راهی برای درمان قطعی نارکولپسی وجود ندارد. با این حال، ترکیبی از درمان دارویی و تغییر سبک زندگی میتواند به کنترل علائم و بهبود کیفیت زندگی کمک کند. در ادامه روشهای درمانی مورد استفاده را معرفی میکنیم.
۱. درمان خوابآلودگی شدید
اصلاح رفتار یکی از رایجترین روشهایی است که برای کنترل حملات خواب توصیه میشود. در این روش ممکن است نیاز باشد فرد در طول روز چرتهای کوتاه ۱۵ تا ۲۰ دقیقهای داشته باشد تا از شدت خوابآلودگی کاسته شود.
علاوه بر این، پزشک ممکن است برای کاهش خوابآلودگی روزانه داروهای محرک سیستم عصبی مرکزی را تجویز کند. این داروها شامل موارد زیر هستند:
- مدافینیل
- آرمودافینیل
- دگزامفتامین
- متیلفنیدات
درمان معمولا با مدافینیل یا آرمودافینیل آغاز میشود. چون این داروها نسبت به سایر گزینهها عوارض کمتری دارند و احتمال وابستگی به آنها کمتر است. داروهای قدیمیتر ممکن است با خطر اعتیاد همراه باشند و عوارضی مانند تحریکپذیری، اضطراب و تغییر ریتم قلب را ایجاد کنند.
۲. درمان کاتاپلکسی
سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) یک دارو برای نارکولپسی تایید کرده است که به آن سدیم اکسیبات میگویند. این دارو که عوارض جانبی کمی دارد به درمان خوابآلودگی شدید روزانه، خواب نامناسب شبانه و کاتاپلکسی کمک میکند.
داروهای ضد افسردگی هم میتوانند برای کنترل کاتاپلکسی مفید باشند. اما ممکن است به عوارضی مانند افزایش فشار خون و تغییر ریتم قلب منجر شوند.
۳. تغییر سبک زندگی و راه کارهای خانگی
علاوه بر داروها، تغییر سبک زندگی هم میتواند در درمان حمله خواب موثر باشد. در این راستا توصیه میشود:
- درباره وضعیتتان با معلم یا کارفرمای خود صحبت کنید تا در صورت بروز خوابآلودگی در مدرسه یا محل کار، از این موضوع اطلاع داشته باشند.
- سعی کنید قبل از خواب غذای سنگین نخورید. چون این کار میتواند باعث مختل شدن خواب شود.
- پس از صرف غذا، خواب کوتاه ۱۰ تا ۲۰ دقیقهای داشته باشید.
- تا حد امکان به یک برنامه منظم برای خواب و بیداری پایبند باشید.
- از مصرف سیگار و الکل خودداری کنید. چرا که میتوانند علائم شما را تشدید کنند.
- به طور منظم ورزش کنید. این کار به بهبود کیفیت خواب شبانه، افزایش هوشیاری در طول روز و کنترل وزن کمک میکند.
- به یاد داشته باشید که بعضی از داروهایی که برای درمان حمله خواب تجویز میشوند ممکن است باعث مثبت شدن تست مواد مخدر در آزمایشهای استخدامی شوند. قبل از انجام تست با کارفرمای خود صحبت کنید تا سوءتفاهمی پیش نیاید.
دکتر مهسا موسوی، فوق تخصص بیماری های ریه و آسم
دارای بورد فوق تخصصی، عضو انجمن متخصصان ریه اتحادیه اروپا و ایران
لازم به ذکر است که خدمات اسپیرومتری، برونکوسکوپی، تست خواب و توراسنتز مایع پلور(کشیدن آب ریه) توسط پزشک انجام میشود
جهت هماهنگی با مطب تماس بگیرید
آدرس مطب : مشهد- میدان ده دی-خیابان رازی غربی- بین راضی 8 و 10- ساختمان پزشکان آریا – مطب دکتر مهسا موسوی
شماره تماس : 38584681-051