عوامل خطر و روشهای پیشگیری از سرطان ریه
سرطان ریه یکی از شایعترین و کشندهترین سرطانها در جهان است که سالانه میلیونها نفر را تحت تأثیر قرار میدهد. خوشبختانه، بسیاری از موارد سرطان ریه قابل پیشگیری هستند و با آگاهی از عوامل خطر و رعایت روشهای پیشگیری، میتوان خطر ابتلا به این بیماری را به طور چشمگیری کاهش داد. در این مقاله، به بررسی جامع عوامل خطر سرطان ریه و روشهای مؤثر برای پیشگیری از آن میپردازیم.
عوامل خطر سرطان ریه
۱. استعمال دخانیات (مهمترین عامل خطر)
سیگار کشیدن عامل اصلی بیش از ۸۵٪ موارد سرطان ریه است. هرچه مدت و میزان مصرف سیگار بیشتر باشد، خطر ابتلا به سرطان ریه افزایش مییابد.
-
سیگار: حاوی بیش از ۷۰۰۰ ماده شیمیایی که حداقل ۷۰ مورد آنها سرطانزا هستند
-
قلیان: تصور اشتباه در مورد ایمنی قلیان؛ یک جلسه قلیان معادل ۱۰۰ نخ سیگار دود دارد
-
سیگار الکترونیکی: اگرچه برخی آن را کمخطرتر میدانند، اما همچنان حاوی مواد سرطانزا هستند
دود سیگار غیرفعال (Passive Smoking)
حتی افرادی که خود سیگار نمیکشند، در معرض دود سیگار دیگران قرار دارند. دود سیگار غیرفعال سالانه هزاران مورد سرطان ریه ایجاد میکند. کودکان و همسران افراد سیگاری در معرض خطر بیشتری هستند.
۲. مواجهه با مواد شیمیایی و سرطانزا در محیط کار
برخی مشاغل با مواجهه با مواد سرطانزا همراه هستند:
-
آزبست: عامل مزوتلیوما و سرطان ریه (منع مصرف در بسیاری از کشورها)
-
رادون: گاز رادیواکتیو طبیعی که در خاک و سنگها وجود دارد و میتواند به داخل ساختمان نفوذ کند
-
سیلیس و گرد و غبار زغال سنگ: در صنایع معدنی و ساختمانسازی
-
آرسنیک، کروم، نیکل و بریلیوم: در صنایع فلزی و شیمیایی
-
دیزل و گازوئیل: رانندگان و کارگران تعمیرگاهها
۳. آلودگی هوا
آلودگی هوای محیطی (به ویژه ذرات معلق PM2.5) با افزایش خطر سرطان ریه همراه است. تحقیقات نشان داده است که زندگی در مناطق با آلودگی هوای بالا، خطر ابتلا به سرطان ریه را افزایش میدهد.
۴. سابقه خانوادگی و ژنتیک
-
سابقه سرطان ریه در خانواده (به ویژه در بستگان درجه یک) خطر ابتلا را افزایش میدهد
-
برخی جهشهای ژنتیکی ارثی مانند جهش در ژن TP53 یا EGFR
-
سندرمهای نادر مانند سندرم Li-Fraumeni
۵. بیماریهای زمینهای ریوی
برخی بیماریهای ریوی با افزایش خطر سرطان ریه همراه هستند:
-
COPD (بیماری مزمن انسدادی ریه)
-
فیبروز ریه (به ویژه فیبروز ایدیوپاتیک)
-
سل قبلی و اسکار ریوی ناشی از آن
-
HIV و نقص سیستم ایمنی
۶. سن
بیشتر موارد سرطان ریه در افراد بالای ۶۵ سال تشخیص داده میشود، اما سرطان ریه در افراد جوان نیز دیده میشود، به ویژه در زنان غیرسیگاری با جهشهای ژنتیکی خاص.
روشهای پیشگیری از سرطان ریه
۱. ترک سیگار (مهمترین اقدام پیشگیرانه)
ترک سیگار، حتی در سنین بالا یا پس از سالها مصرف، خطر سرطان ریه را کاهش میدهد:
-
پس از ۱۰ سال ترک سیگار، خطر سرطان ریه نسبت به افراد سیگاری حدود ۵۰٪ کاهش مییابد
-
هر سالی که بدون سیگار میگذرد، خطر ابتلا کاهش مییابد
-
روشهای ترک: نیکوتیندرمانی جایگزین، داروهای تجویزی، مشاوره و گروههای حمایتی
۲. اجتناب از دود سیگار غیرفعال
-
منزل و محل کار خود را به منطقه عاری از دود تبدیل کنید
-
از افراد سیگاری بخواهید بیرون از منزل سیگار بکشند
-
از حضور در مکانهای دارای دود سیگار خودداری کنید
۳. تست رادون منزل
-
رادون دومین عامل سرطان ریه پس از سیگار است
-
با دستگاههای مخصوص، سطح رادون منزل را اندازهگیری کنید
-
در صورت بالا بودن سطح، اقدامات اصلاحی مانند تهویه مناسب انجام دهید
۴. کاهش مواجهه شغلی
-
استفاده از تجهیزات حفاظت تنفسی مناسب (ماسکهای FFP)
-
رعایت اصول ایمنی در محیط کار
-
تهویه مناسب محیطهای کاری
۵. تغذیه سالم و سبک زندگی فعال
اگرچه نقش تغذیه در پیشگیری از سرطان ریه قطعی نیست، اما رعایت نکات زیر مفید است:
-
مصرف میوهها و سبزیجات غنی از آنتیاکسیدان (بروکلی، اسفناج، هویج، پرتقال، انواع توتها)
-
کاهش مصرف چربیهای اشباع و گوشت قرمز
-
مصرف غلات کامل و حبوبات
-
ورزش منظم (حداقل ۳۰ دقیقه در روز، ۵ روز در هفته)
۶. کاهش آلودگی هوای محیطی و داخل منزل
-
در روزهای آلوده، تردد غیرضروری را محدود کنید
-
از ماسکهای با کیفیت (N95 یا FFP2) در هوای آلوده استفاده کنید
-
در منزل از دستگاههای تصفیه هوا استفاده کنید
-
از سوختهای پاک برای پخت و پز و گرمایش استفاده کنید
۷. واکسیناسیون
واکسنهای زیر میتوانند با جلوگیری از عفونتهای تنفسی، به حفظ سلامت ریه کمک کنند:
-
واکسن آنفولانزا (سالانه)
-
واکسن پنوموکوک
-
واکسن COVID-19 (برای جلوگیری از عوارض شدید)
غربالگری سرطان ریه
غربالگری (Screening) برای افراد در معرض خطر بالا بسیار حیاتی است. تشخیص زودهنگام سرطان ریه شانس درمان را به طور قابل توجهی افزایش میدهد.
چه کسانی باید غربالگری شوند؟
طبق راهنماهای معتبر جهانی، افراد زیر کاندیدای غربالگری سرطان ریه با سیتی اسکن با دوز پایین هستند:
-
سن ۵۰ تا ۸۰ سال
-
سابقه مصرف سیگار به میزان ۲۰ بسته-سال یا بیشتر (مثلاً یک پاکت در روز به مدت ۲۰ سال یا دو پاکت در روز به مدت ۱۰ سال)
-
مصرف سیگار در حال حاضر یا ترک در ۱۵ سال گذشته
روشهای غربالگری
-
سیتی اسکن با دوز پایین (LDCT): روش استاندارد و دقیق برای غربالگری که میتواند تومورهای کوچک را در مراحل اولیه شناسایی کند
-
رادیوگرافی قفسه سینه: حساسیت کمی دارد و برای غربالگری توصیه نمیشود
-
آزمایش خون نشانگرهای تومور: به عنوان روش غربالگری اولیه توصیه نمیشود
تشخیص زودهنگام = نجات زندگی
سرطان ریه که در مراحل اولیه تشخیص داده شود، درمانپذیر است. اگر در گروه پرخطر هستید یا علائم هشداردهنده دارید، حتماً به پزشک مراجعه کنید.
علائمی که نیاز به بررسی فوری دارند:
-
سرفه جدید که بهبود نمییابد یا سرفه مزمن که تغییر کرده است
-
خلط خونی (حتی یک بار)
-
تنگی نفس یا خسخس سینه جدید
-
درد قفسه سینه که با تنفس عمیق تشدید میشود
-
کاهش وزن غیرقابل توجیه
-
عفونتهای مکرر تنفسی
نتیجهگیری و جمعبندی
سرطان ریه یک بیماری مرگبار است، اما با آگاهی از عوامل خطر و رعایت روشهای پیشگیری، میتوان از بسیاری از موارد آن جلوگیری کرد. مهمترین اقدامات پیشگیرانه عبارتند از:
-
ترک سیگار و دوری از دود آن
-
کاهش مواجهه با آلایندههای محیطی و شغلی
-
غربالگری منظم در افراد پرخطر
-
تغذیه سالم و ورزش منظم
به یاد داشته باشید که پیشگیری همیشه بهتر از درمان است. امروز برای محافظت از ریههای خود اقدام کنید و اگر در گروه پرخطر هستید، برای غربالگری به پزشک مراجعه کنید.
دکتر مهسا موسوی، فوق تخصص بیماری های ریه و آسم
دارای بورد فوق تخصصی، عضو انجمن متخصصان ریه اتحادیه اروپا و ایران
لازم به ذکر است که خدمات اسپیرومتری، برونکوسکوپی، تست خواب و توراسنتز مایع پلور(کشیدن آب ریه) توسط پزشک انجام میشود
جهت هماهنگی با مطب تماس بگیرید
آدرس مطب : مشهد- میدان ده دی-خیابان رازی غربی- بین راضی 8 و 10- ساختمان پزشکان آریا – مطب دکتر مهسا موسوی
شماره تماس : 38584681-051